We leven in een tijd waarin veel mensen ervaren dat het oude niet meer werkt, terwijl het nieuwe nog nauwelijks zichtbaar is. Dat kan onzeker maken. We zien systemen piepen en kraken. We zien weerstand tegen verandering. We zien een wereld die soms lijkt terug te verlangen naar gisteren. Maar misschien, zo suggereerde Wijffels, kijken we naar deze tijd vanuit het verkeerde perspectief.

Door Marianne Verhaar

Soms zijn er bijeenkomsten die niet zozeer nieuwe inzichten brengen, maar woorden geven aan iets wat je diep van binnen al langer vermoedt. 

Tijdens de laatste Frank's Friday voor de zomer en aan de vooravond van Frank's 80ste verjaardag, sprak Herman Wijffels over de grote bewegingen van onze tijd. Niet vanuit de actualiteit van de dag, maar vanuit een diepere laag. De laag onder de krantenkoppen. Onder de politieke onrust. Onder de maatschappelijke polarisatie.

Zijn centrale vraag was even eenvoudig als fundamenteel: Waar zijn wij eigenlijk naartoe onderweg?

 

 

We leven in een tijd waarin veel mensen ervaren dat het oude niet meer werkt, terwijl het nieuwe nog nauwelijks zichtbaar is. Dat kan onzeker maken. We zien systemen piepen en kraken. We zien weerstand tegen verandering. We zien een wereld die soms lijkt terug te verlangen naar gisteren. Maar misschien, zo suggereerde Wijffels, kijken we naar deze tijd vanuit het verkeerde perspectief.

Misschien zijn we niet getuige van verval. Misschien bevinden we ons midden in een overgang naar een nieuw verhaal.

Het einde van een verhaal

De afgelopen tweehonderd jaar werden gedragen door een krachtig idee: vooruitgang door groei. Meer productie. Meer consumptie. Meer efficiëntie. Meer controle. Dat verhaal heeft ons ongekende welvaart gebracht. Maar het heeft ook een prijs gevraagd.

Aan het begin van de industriële en wetenschappelijke ontwikkeling realiseerden we ons dat we het geheel niet konden begrijpen. Dus besloten we de werkelijkheid op te delen in steeds kleinere stukken. We gingen onderdelen bestuderen in plaats van het geheel. De wetenschap ontwikkelde zich volgens het specialisatiebeginsel: steeds meer weten over steeds minder. 

Vervolgens organiseerden we ook onze economie, instituties en samenleving volgens diezelfde logica. Na ongeveer anderhalve eeuw leven we daardoor in een maatschappij die steeds meer is gaan bestaan uit verbroken verbindingen:

• tussen mens en natuur,
• tussen economie en betekenis,
• tussen hoofd en hart,
• tussen organisaties en hun maatschappelijke bedoeling,
• tussen elkaar en onszelf.

Niet omdat deze ontwikkeling verkeerd was. Maar omdat elk succesvol model uiteindelijk ook zijn grenzen bereikt.

De woestijnfase

Een van de mooiste beelden die Wijffels gebruikte kwam uit het Exodusverhaal. Niet als religieuze geschiedenis, maar als metafoor voor de tijd waarin wij leven.

Het hier en nu dwingt ons om na te denken over de toekomst. En juist dat maakt dat mensen een lange overgang kunnen volhouden. Mensen houden moeilijke periodes vol wanneer zij steeds opnieuw herinnerd worden aan een visioen. Aan een beeld van hoe het anders zou kunnen.

Een samenleving leeft niet alleen van oplossingen, maar ook van perspectief. Van het geloof dat een andere manier van samenleven mogelijk is. Dat is misschien wel de woestijnfase waarin wij ons bevinden. We voelen dat een leven gebaseerd op eindeloze groei zijn grenzen heeft bereikt. We weten dat het anders moet. Maar we weten nog niet precies hoe.

En juist dan ontstaat de verleiding om terug te verlangen naar wat we kennen, zelfs als dat ons niet langer werkelijk dient.

De echte crisis van deze tijd

Wat mij vooral raakte, was dat Wijffels de huidige situatie niet beschrijft als een energiecrisis, klimaatcrisis, economische crisis of politieke crisis. Volgens hem ligt daaronder een diepere vraag. Een bewustzijnsvraag.

Terwijl ik naar zijn verhaal luisterde, kwam er bij mij een andere vraag op. Zou je de onderliggende crisis van deze tijd niet ook kunnen beschrijven als een zingevingscrisis? Ofwel 'waarvoor doen we het eigenlijk?’ Waarom je doet wat je doet. Voor wie je van betekenis wilt zijn. En hoe jouw leven verbonden is met iets dat groter is dan jezelf. Misschien is dat wel de grootste uitdaging van deze tijd. Want mensen die een ideaal hebben, een betekenisvol perspectief of een bijdrage die zij willen leveren, kunnen onzekerheid beter verdragen omdat zij weten waarvoor zij onderweg zijn.

Dat vraagt niet alleen om nieuwe technologie. Het vraagt een ander mensbeeld. Een verschuiving van extractie naar regeneratie. Van competitie naar samenwerking. Van controle naar verbondenheid. Van afzondering naar het besef dat wij onderdeel zijn van een groter geheel.

Een eenvoudig kompas

Aan het einde bleef één vraag hangen. Misschien wel de eenvoudigste en tegelijkertijd de meest fundamentele:

Is wat wij doen vóór het leven of tégen het leven?

Niet als moreel oordeel. Maar als kompas. In ons werk. In onze organisaties. In de manier waarop we consumeren. In hoe we omgaan met elkaar. In de keuzes die we maken wanneer niemand kijkt. De vraag is dan niet alleen hoe we problemen oplossen, maar ook welk verhaal ons richting geeft.

Juist daarom was de titel van de Impact Days 2026 zo treffend: Build Tomorrow, Today. De toekomst wacht niet ergens op ons. Ze ontstaat in de keuzes die we vandaag maken, in het werk dat we doen en in de bijdrage die we leveren vanuit onze eigen plek. Zoals Maud eerder die middag zo mooi verwoordde, niet ergens ver weg, maar klein en dichtbij.

Andere organsiaties die zich bezig houden met een nieuwe manier van samenleven en economische systemen bouwen:

• De Groene Afslag School: met schoolprogramma's probeert de school mensen te helpen hun plek in de transitie naar een nieuwe economie in te nemen.
  
  
• The Green Times: De Impact Formule is een zesdelige serie die op zoek is naar een concrete blauwdruk voor betekenisvol werk en ondernemerschap. Omdat de traditionele definitie van succes verschuift van winst naar maatschappelijke impact, onderzoeken meer dan 40 experts, leiders en creatieven hoe organisaties succesvol kunnen zijn én tegelijkertijd de wereld positief kunnen veranderen.
  
  
• Future Design Institute: samen bouwen aan de teams, organisaties en samenleving van én voor morgen

Missen we nog een organisatie op deze lijst, laat het vooral weten via info@pym.nu